گۆڕان نیوز – در دل سنندج، شهری که عنوان شهر خلاق موسیقی، پایتخت کتاب ایران، شهر علم و ادب ، شهر هزار دف و دیگر القاب پرطمطراق را یدک میکشد، صداهایی خاموش ماندهاند؛ صداهایی از جنس نوآوری، دانش و آیندهنگری. گروهی از نخبگان عضو پارک علم و فناوری کردستان، با دستهایی پر از طرح و ذهنهایی لبریز از ایده، می گویند، چند ماه قبل در پارک علم و فناوری میزبان شهرداری و شورای شهر و برخی دیگر از مسئولان با وعده های تکراری بوده اند.
آنها بهدنبال هوایی تازه برای رشد و تغییر چهره شهر هستند؛ از آبنماهای هوشمند و جادههای موزیکال تا سیستمهای انرژی پاک، گردشگری فناورانه، زیباسازی شهری با هنر بومی و حتی تحول در حملونقل و آموزش شهروندی. اما حالا در برابر این صداها، سکوتی سنگین حاکم است.
بروکراسی اداری مانع پیشروی نخبگان
اسدالله نوری، مدیرعامل شرکت پاسادان ئیشکاو، میگوید: چند ماه پیش، در جلسهای با حضور شهردار و اعضای شورای شهر دو طرح مهم در حوزه آب و فاضلاب شهری ارائه داده است. نخست، استفاده از فاضلاب تصفیهشده برای آبیاری فضای سبز شهری است؛ مدلی که در شیراز و اصفهان با موفقیت اجرا شده است. دوم، اجرای «جاده موزیکال» برای تقویت گردشگری شهری در سنندج بهعنوان «شهر خلاق موسیقی» است.
با وجود وعده اولیهی شهردار برای عقد قرارداد، نوری از بینتیجهماندن پیگیریها خبر داد و گفت: شرکتش با پاسکاری میان سازمانها و سکوت مدیران مربوطه مواجه شد. او که کارگر نخبه ملی سال ۱۴۰۴، دانشجوی دکترای محیطزیست گرایش آب و فاضلاب و دارنده پنج گواهی ثبت اختراع است، خواستار بهرهگیری واقعی از ظرفیت نخبگان شد.
بهزاد نعمتیان، مدیرعامل شرکت دانشبنیان «کارا»، آنگونه که خود می گوید؛ سه طرح در دیدار با شهردار و شورای شهر و مدیران استان مطرح کرده است: آبنماهای هوشمند، هوشمندسازی آبیاری و روشنایی شهری، و سیستم مدیریت انرژی در ساختمانهای اداری. این نخبه سنندجی، این طرحها را همسو با سیاست شهرهای هوشمند دانست و گفت: با وجود وعده صریح برای اجرای شش ماهه، کسی پیگیر اجرای طرح های او نبوده است. نعمتیان از بیارادگی مدیران برای همکاری واقعی با نخبگان ابراز نارضایتی کرد.
شایان امینی، مدیرعامل شرکت «آلفا تکنولوژی»، سامانهای جامع برای ردیابی ناوگان حملونقل شهرداری طراحی کرده است که قابلیت کاهش هزینه، افزایش شفافیت و بهرهوری را دارد. امینی تأکید کرد که با وجود ارائه کامل طرح، حتی یک تماس برای بررسی از سوی شهرداری دریافت نکرده است.
بیان فرزامی، مدیرعامل شرکت «ئافرت»، دو طرح ارائه داد: استفاده از کاشیهای هفترنگ و آجرهای لعابدار در زیباسازی شهری، و آموزش مهارت سفالگری در مناطق کمتر برخوردار. او از نادیدهگرفتن ظرفیتهای هنر بومی و حذف کامل نخبگان فرهنگی از فرآیند تصمیمسازی شهری انتقاد کرد.
باسط ….، مدیرعامل شرکت «آلند»، سامانهای برای آموزش آنلاین شهروندان طراحی کرده بود که، در ازای گواهی آموزشی، تخفیف خدمات شهری ارائه میداد. او میگوید: این طرح ابتدا با استقبال مواجه شد، اما به دلیل تمرکز شهرداری بر پروژههای ناقص و داخلی، کنار گذاشته شد. حتی پیشنهاد همکاری سهجانبه با پارک علم و فناوری، توسط شهرداری بیپاسخ ماند.
«شهر خلاق»؛ گرفتار انسداد نوآوری
سنندج، با آنکه نام «شهر خلاق» را یدک میکشد، در عمل گرفتار انسداد نوآوری است. این انسداد نه ناشی از کمبود طرح، بلکه نتیجهی یک ساختار بسته، بیاعتماد به دانش و درگیر در بازتولید وضع موجود است؛ ساختاری که نه کنش را میپذیرد و نه خلاقیت را تاب میآورد.
از نگاه هانا آرنت، قدرت زمانی متولد میشود که انسانها در فضای عمومی گرد هم آیند و در عمل مشترک شرکت کنند. اما در سنندج، فضاهای رسمی مانند شورا و شهرداری، نه میدان کنش، بلکه صحنهی غیاباند؛ جایی که وعده بجای تصمیم، و تأخیر بهجای مشارکت نشسته است.
در نظریهی پییر بوردیو(Pierre Bourdieu)، فضای شهری میدانی از رقابت بر سر انواع سرمایه اجتماعی، اقتصادی و نمادین است. در این میدان، نخبگان علمی و فرهنگی که فاقد دسترسی به ابزارهای رسمی قدرتاند، در برابر ساختارهای تثبیت شدهای چون شهرداری و شوراها به حاشیه رانده میشوند. «هابیتوس» مدیریتی، برخاسته از عادات سنتی،
با زیستجهان نخبگان فناور ناسازگار است و همین تعارض، به طرد سرمایههای نوین علمی و فرهنگی از فرایند تصمیمسازی شهری میانجامد.
در بستر جغرافیای سیاسی فضای شهری، رد طرحهای دانشبنیان، حرکتی فراتر از ملاحظات فنی است و اقدامی بر پایه ی منافع قدرت و حذف رقباست. در واقع، نخبگان با انکار فضایی مواجهاند و به رسمیت شناخته نمی شوند.
در بارسلونا، پروژههایی مانند Barcelona Activa یا FabCity با هدف جذب نوآوری در سطح محلی توسعه یافتهاند. شورای شهر بهطور رسمی فراخوانهای سالانه برای شرکتهای فناور منتشر میکند و با نهادهای واسط، مثل دانشگاهها و کارگاه های تولیدی دیجیتال محور (Fab Lab)؛ همکاری دارند.
در اصفهان، شهرداری در همکاری با دانشگاه صنعتی اصفهان، پروژههای انرژی پاک و هوشمندسازی معابر را در دستور کار قرار داده و شرکتهای دانشبنیان بخشی از فرآیند اجرایی شهر هستند.
اما در سنندج، آنگونه که روایت نخبگان نشان میدهد، فرآیندهای تصمیمگیری شفاف، علمی و مشارکتی نیستند. این تضاد نشان میدهد که اگرچه عنوان «شهر خلاق» بر پیشانی سنندج نشسته، اما «عقلانیت خلاق» هنوز به زیرساخت تصمیم سازی راه نیافته است.
سنندج میتواند شهری باشد که موسیقیاش نه فقط از تارهای ساز، بلکه از ارتعاش نوآوری، خلاقیت و آیندهنگری برخیزد. اما امروز، در سکوت سنگین ساختارهای فرسوده، صداهای نو خاموش ماندهاند.
اگر «شهر خلاق» فقط در قالب یک پسوند تزئینی باقی بماند و مشارکت نخبگان همچنان محدود به جلسات بیسرانجام باشد، آیندهای درخشان در کار نخواهد بود. شهری که به جای شنیدن، فقط وعده میدهد، دیر یا زود، اعتماد عمومی و سرمایههای انسانی خود را از دست خواهد داد. تا زمانی که صدای نوآوری در سنندج شنیده نشود؛ این سمفونی خاموش خواهد ماند.
