گۆڕان نیوز – افزایش اجارهبها در سقز دیگر صرفاً یک گلایه پراکنده در جمعهای خانوادگی یا شبکههای اجتماعی نیست؛ به دغدغهای فراگیر و ملموس تبدیل شده که بخش قابل توجهی از خانوادهها را، از کارمندان و کارگران گرفته تا کسبه خرد، درگیر کرده است.
تهیه و تنظیم عادل معروف زاده / مستأجران میگویند هر سال هنگام نزدیک شدن به زمان تمدید قرارداد، نوعی اضطراب پنهان بر فضای خانه حاکم میشود؛ اضطرابی که حتی پیش از گفتوگو با صاحبخانه آغاز میشود و تا امضای قرارداد جدید ادامه دارد. دیدار برای تمدید، دیگر یک ملاقات ساده و اداری نیست، بلکه لحظهای تعیینکننده است که میتواند سرنوشت یک سال زندگی، برنامهریزی مالی و حتی محل سکونت خانواده را مشخص کند. در شرایطی که درآمدها رشد چشمگیری نداشته و هزینههای دیگر زندگی نیز افزایش یافته، ارقام پیشنهادی برای تمدید اجاره گاه بهگونهای مطرح میشود که معادله دخل و خرج خانوادهها را بهکلی برهم میزند.
بسیاری از مستأجران معتقدند در این بازار، قدرت چانهزنی چندانی ندارند و توازن مذاکره عملاً به سود مالک است. کمبود فایل مناسب، افزایش تقاضا و نگرانی از پیدا نکردن خانه جایگزین باعث شده اغلب خانوادهها ناچار به پذیرش شرایط پیشنهادی شوند؛ حتی اگر این شرایط فراتر از توان واقعیشان باشد. ترس از هزینههای جابهجایی، کمیسیون بنگاه، تهیه پول پیش جدید و فشار روانی اسبابکشی، دست مستأجر را کوتاهتر کرده است. در چنین شرایطی، بسیاری ترجیح میدهند با وجود فشار مالی، قرارداد را تمدید کنند تا از بیثباتی و سرگردانی در بازار پرنوسان اجاره در امان بمانند.
موجر و مشاورین املاک تعیین کننده نرخ اجاره بهای مسکن
یکی از شهروندان سقزی میگوید: برای تمدید اجاره سال ۱۴۰۵ به صاحبخانه مراجعه کردم. او گفت اگر توافق شد، با فلان مبلغ تمدید میکنم، اگر نشد، باید ۵۰ درصد بیشتر پرداخت کن! عملاً انتخابی برای ما باقی نمانده بود. یا باید همان رقم را قبول میکردیم یا دنبال خانه جدید میگشتیم؛ آن هم در بازاری که قیمتها هر روز بالا میرود.
او ادامه میدهد: چند بنگاه را گشتیم، اما خانهای با قیمت پایینتر پیدا نکردیم. حتی واحدهای قدیمی هم نسبت به سال گذشته افزایش زیادی داشتهاند. در نهایت مجبور شدیم تمدید کنیم، چون جابهجایی هزینههای جداگانه دارد. فقط دعا میکنم صاحبخانهام امسال نگوید تخلیه کن.
یک کارمند ساکن شهرک دانشگاه در شهر سقز در گفتوگو با خبرنگار ما میگوید:بیش از نیمی از حقوق ماهانهام صرف اجاره میشود. عملاً برای بقیه هزینهها باید صرفهجویی کنیم. برای تأمین پول پیش از دوستانم قرض گرفتم و هنوز قسطهایش مانده است. اگر سال آینده هم افزایش داشته باشیم، واقعاً نمیدانم چطور باید ادامه دهیم.
مادری در محدوده بهارستان میگوید: دو فرزند مدرسهای دارم. وقتی اجاره بالا میرود، اولین چیزی که تحت فشار قرار میگیرد هزینههای آموزشی و کلاسهای بچههاست. گاهی مجبور میشویم بعضی برنامهها را حذف کنیم تا بتوانیم اجاره را پرداخت کنیم.
یک مستأجر دیگر در محدوده جامی عنوان میکند: خانههای کوچکتر هم ارزان نیستند. حتی آپارتمانهای قدیمی بدون آسانسور و پارکینگ هم با قیمتهای بالا پیشنهاد میشوند. تفاوت مرکز و حاشیه شهر هم دیگر چندان زیاد نیست. هر جا برویم، باید رقم بالایی بپردازیم.
جوانی که بهتازگی ازدواج کرده نیز میگوید:برای شروع زندگی مشترک فکر میکردیم میتوانیم خانهای جمعوجور با اجاره مناسب پیدا کنیم، اما تقریباً همه فایلها خارج از توان ماست. مجبور شدیم متراژ پایینتر و محلهای دورتر را انتخاب کنیم.
یکی دیگر از شهروندان میگوید:بزرگترین نگرانی ما بیثباتی است. نمیدانیم سال بعد چه میشود. هر سال باید با استرس منتظر باشیم ببینیم صاحبخانه چه تصمیمی میگیرد.
برخی نیز به تغییر سبک زندگی اشاره میکنند. یکی از مستأجران میگوید: قبلاً میتوانستیم برای تفریح یا سفر کوتاه برنامهریزی کنیم، اما حالا تمام فکرمان این است که پول اجاره عقب نیفتد. عملاً بخش زیادی از درآمدمان فقط صرف حفظ سقفی بالای سرمان میشود.
اجاره بهای سنگین نفس مستاجرین را بریده
بررسی آگهیهای منتشرشده در «دیوار» نشان میدهد در برخی محلههای سقز از جمله شهرک دانشگاه، شهناز، بلوار کردستان، شهرک فرهنگیان، نشمیلان و جامی ۳۲ متری و بسیاری از محلههای دیگر شهر، فایلهایی با شرایط «۶۰۰ میلیون تومان رهن و ۶ میلیون تومان اجاره» یا «۵۰۰ میلیون تومان رهن و ۱۵ میلیون تومان اجاره» درج شده است.
چنین ارقامی برای بسیاری از خانوارهای حقوقبگیر در سقز سنگین ارزیابی میشود. برخی شهروندان میگویند مشاهده این آگهیها باعث نگرانی بیشتر آنان از آینده بازار اجاره شده است، زیرا تصور میکنند این قیمتها بهتدریج به عرف بازار تبدیل شود و مالکان نیز در مذاکرات تمدید، به همین ارقام استناد کنند.
مستاجران توان خرید و اچاره بهای مسکن را ندارند
یکی از مشاوران املاک در محدوده بلوار کردستان میگوید: تقاضا نسبت به تعداد فایلها بیشتر است. بسیاری از کسانی که توان خرید ندارند، وارد بازار اجاره شدهاند. همین افزایش تقاضا باعث شده قیمتها بالا بماند.
مشاور دیگری در محدوده بلوار وحدت معتقد است: بعضی مالکان به دلیل افزایش قیمت ملک و تورم عمومی، انتظار دارند اجاره بیشتری دریافت کنند. از طرفی هزینه تعمیرات و نگهداری ساختمان هم بالا رفته است. اما واقعیت این است که توان مستأجران محدود است.
یک مشاور در شهرک دانشگاه اضافه میکند:در ماههای اخیر شاهد هستیم که برخی مالکان حتی برای واحدهای کوچک و قدیمی، رقمهای بسیار بالا اعلام میکنند. مستأجران ناچارند برای حفظ خانه خود یا پرداخت ودیعه بیشتر وام بگیرند یا از خانواده کمک بخواهند.
و مشاور دیگری در محدوده خیابان ۳۲ متری میگوید: در برخی موارد چند متقاضی همزمان برای یک واحد مراجعه میکنند و همین رقابت، دست مالک را برای تعیین رقم بالاتر باز میگذارد. وضعیت بازار اجاره بهگونهای شده که مستأجران عملاً چارهای جز پذیرش ندارند.
برخی بنگاهداران میگویند در ماههای اخیر، گرایش به افزایش ودیعه و کاهش اجاره ماهانه بیشتر شده است؛ زیرا بسیاری از مستأجران ترجیح میدهند فشار ماهانه کمتری تحمل کنند، حتی اگر مجبور باشند برای تأمین پول پیش، وام بگیرند یا از خانواده کمک بخواهند.
گزارشهای میدانی نشان میدهد تعدادی از خانوادهها به خانههای کوچکتر یا محلههای کمبرخوردارتر نقل مکان کردهاند تا بتوانند از عهده هزینهها برآیند. این تغییرات تدریجی، چهره بازار اجاره در سقز را دگرگون کرده و الگوی سکونت در بسیاری از محلهها را تغییر داده است.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
کارشناسان حوزه اجتماعی معتقدند تداوم روند افزایشی اجارهبها میتواند پیامدهای گستردهتری به همراه داشته باشد. وقتی سهم مسکن از درآمد خانوار افزایش مییابد، هزینههای دیگر مانند آموزش، درمان و حتی تغذیه تحت تأثیر قرار میگیرد و کیفیت زندگی بهتدریج کاهش مییابد.
جابهجاییهای مکرر ممکن است ثبات اجتماعی، روابط همسایگی و آرامش روانی خانوادهها را کاهش دهد. برخی نیز احتمال میدهند در صورت ادامه این روند، بخشی از جمعیت به شهرهای اطراف یا روستاهای نزدیک مهاجرت کنند.
راهکارها و مطالبات مردمی
در گفتوگو با شهروندان و فعالان بازار مسکن، چند مطالبه و پیشنهاد مشترک مطرح شد:
اجرای مؤثر سقف قانونی افزایش اجاره؛ نظارت جدیتر بر میزان افزایش سالانه اجارهبها و برخورد با مالکان متخلف.
تسهیلات واقعی ودیعه مسکن؛ وامهای کمبهره با بازپرداخت طولانیتر، دسترسی آسان برای مستأجران و پوشش بخشی از پول پیش مورد نیاز.
افزایش عرضه مسکن استیجاری؛ توسعه پروژههای مسکن با نرخ کنترلشده و اختصاص واحدهایی برای اقشار حقوقبگیر.
شفافیت بیشتر در قیمتها و قراردادها؛ ثبت دقیق اطلاعات معاملات و اجارهها برای جلوگیری از نرخهای غیرمتعارف و کاهش رقابت ناسالم.
تشویق به اجاره بلندمدت و قراردادهای انعطافپذیر؛ تا مستأجران بتوانند با آرامش و ثبات زندگی کنند و دغدغه جابهجایی مکرر نداشته باشند.
ایجاد صندوق حمایتی برای مستأجران آسیبپذیر؛ برای کمک به خانوادههای کمدرآمد یا آسیبپذیر در تأمین ودیعه و اجاره.
بازار اجاره سقز بیش از هر زمان دیگری نیازمند برنامهریزی و ساماندهی است. برای بسیاری از خانوادهها، تمدید قرارداد دیگر یک اقدام اداری ساده نیست؛ تصمیمی است که با آینده اقتصادی، آرامش روانی و امنیت زندگیشان گره خورده است.