گۆڕان نیوز – محلات قدیمی سنندج یکی از چالشهای بنیادین توسعه شهری در این شهر به شمار میآیند که بازتابی از تداخل فرسایش کالبدی، بحرانهای اجتماعی و ضعف در حکمرانی محلی هستند. شهر سنندج، بهویژه در مناطق مرکزی و تاریخی خود، درگیر با مسائلی از قبیل ریزدانهگی، ناایمنی ساختاری، کمبود خدمات عمومی و مهاجرت معکوس طبقات متوسط است. این یادداشت با بهرهگیری از نظریههای نوین بازآفرینی شهری و تجربیات جهانی و داخلی، راهکارهایی اجرایی، بومیشده و قابلپیادهسازی برای ارتقاء این محلات پیشنهاد میدهد.
یافتههای پژوهش نشان میدهد که بازآفرینی با رویکرد محلهمحور، میتواند بستری برای توسعه پایدار شهری و افزایش کیفیت زندگی باشد.
۱-بازآفرینی، نه نوسازی صرف در ادبیات برنامهریزی شهری، محلات فرسوده صرفاً به عنوان مجموعهای از ساختمانهای فرسوده شناخته نمیشوند، بلکه نماد گرههای پیچیدهای از ناکارآمدی اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی هستند. بازآفرینی شهری، برخلاف نوسازی صرف، فرایندی چندوجهی و مشارکتی است که هدف آن، بازگرداندن زندگی به فضاهای شهری دچار زوال است.
شهر سنندج با بافت تاریخی، توپوگرافی کوهستانی و رشد بیرویه در دهههای اخیر، اکنون با بیش از ۵۰۰ هکتار بافت ناکارآمد روبهرو است. محلاتی مانند قطارچیان، چهارباغ، حسنآباد،خیابان انقلاب، قرادیان، جورآباد، پیرمحمد، آقازمان، عباسآباد، زورآباد، غفور، نظامآباد، خیابان شهدا، تپه شیخ محمد صادق، کمربندی ۲۵، خانقاه، شریفآباد و دگایران، همگی دارای مشکلاتی چون ریزدانهگی شدید، معابر باریک، عدم ایمنی سازهها، ترک زمینهای داخل بافت و افت سرمایه اجتماعی هستند.
۲. تحلیل چالشها با رویکرد سیستمی
براساس چارچوب سهوجهی چالشهای نوسازی شهری (UN-Habitat, 2020)، مشکلات موجود در سنندج را میتوان چنین دستهبندی کرد:کالبدی-فضایی: فرسودگی بناها، نفوذناپذیری ترافیکی، ناایمنی در برابر زلزله، و تخریب تدریجی زیرساختها.اجتماعی-فرهنگی: گسست اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی، عدم مشارکت ساکنین در برنامهها، و ترس از جابهجایی.مدیریتی-نهادی: نبود طرحهای محلهمحور، ناهماهنگی بین دستگاههای ذیربط، و ضعف در استفاده از دادههای مکانی و آماری.
۳. راهکارهای پیشنهادی برای بازآفرینی پایدار در سنندج۳.۱ تدوین طرح بازآفرینی محلهای (Local Area Plan – LAP):برنامهریزی خردمقیاس با مشارکت مستقیم ساکنان، متناسب با نیازها و ویژگیهای هر محله.۳.۲ راهاندازی دفاتر توسعه محلهای:استقرار دفاتر تسهیلگر در محلات هدف برای تعامل نزدیک با شهروندان، دریافت بازخورد و هدایت فرآیند بازآفرینی.۳.۳ الگوسازی از مدل «بلوکسازی مشارکتی»:ترغیب مالکان به تجمیع داوطلبانه املاک در قالب پروژههای مشارکتی، همراه با ارائه مشوقها و تسهیلات ویژه.۳.۴ نوسازی تدریجی با وامهای خرد و حمایتهای غیرنقدی:تسهیل فرآیند نوسازی با وامهای کمبهره، حذف عوارض، نقشه رایگان، تخفیف در پروانه ساخت و مشاوره مهندسی برای اقشار کمدرآمد.۳.۵ ایجاد بانک اطلاعات مکانی (GIS-Based Urban Info System):گردآوری و تحلیل دادههای دقیق از وضعیت فیزیکی، خدماتی، ترافیکی و اجتماعی محلهها برای تصمیمگیری هوشمند.۳.۶ اجرای پروژههای کوچکمقیاس با رویکرد «سوزندرمانی شهری»:اقداماتی مانند کفسازی کوچهها، نورپردازی معابر، زیباسازی دیوارها، فضای سبز کوچک و مبلمان شهری برای ارتقاء کیفیت محیطی.۳.۷ حفظ و ارتقای هویت بومی:استفاده از معماری بومی کردستان، رنگها و مصالح سنتی، طراحی فضاهای جمعی هماهنگ با فرهنگ محلی.۳.۸ تدوین «برنامه اقدام محلهای» و تخصیص بودجه مستقل:تعریف پروژههای اولویتدار با مشارکت مردمی و تخصیص ردیف بودجه اختصاصی برای هر محله همراه با گزارش دهی سالانه.
۴. بنابراین از مدیریت کالبدی به حکمرانی مشارکتی سنندج امروز در نقطهای حساس از نظر توسعه شهری ایستاده است. راه نجات از زوال محلات قدیمی، عبور از نگاه صرفاً فنی و پیمانکاری و حرکت بهسوی حکمرانی محلهمحور، بهرهگیری از دانش بومی و فناوریهای نوین، و مشارکت واقعی مردم در تصمیمگیریهاست. هر دیوار قدیمی ترکخورده در محلههای قدیمی، نه نشانهی ویرانی، بلکه ردپای خاطرهای جمعی و هویتی نهفته است که با بازآفرینی آگاهانه، میتوان آن را به نقطهای از امید و زندگی بدل کرد.
بسیار عالی بود
بسیار عالی
بسیار عالی