گۆڕان نیوز – خواننده شناختهشده موسیقی کوردی در گفتوگو با گۆڕان نیوزاز ۲۵ سال فعالیت هنری، تأثیر استاد حسن زیرک، چالشهای موسیقی کُردی، نقش رسانهها و ضرورت حمایت از هنرمندان سخن میگوید.
موسیقی کوردی یکی از کهنترین و غنیترین شاخههای موسیقی مشرقزمین است؛ هنری که ریشه در تاریخ، فرهنگ و هویت مردم کُرد دارد و در طول قرنها با روایت شادیها، اندوهها، حماسهها و مقاومت این سرزمین زنده مانده است. این موسیقی امروز نیز با وجود همه فراز و نشیبها، توانسته جایگاهی فراتر از مرزهای جغرافیایی پیدا کند و به عنوان یکی از موسیقیهای زنده و تأثیرگذار جهان شناخته شود.
در این میان، هنرمندان بسیاری با عشق، تعهد و تلاش در حفظ و ترویج این میراث ارزشمند نقشآفرینی کردهاند. یکی از این هنرمندان، احسان گوران احمد با نام هنری احسان زیرک است؛ خوانندهای اهل چمچمال که بیش از دو دهه از عمر خود را وقف موسیقی کُردی کرده و سبک و صدایش او را به یکی از چهرههای شناختهشده این عرصه تبدیل کرده است.
او که متولد سال ۱۹۷۶ در شهر چمچمال است، از نوجوانی شیفته آثار استاد حسن زیرک شد و همین علاقه مسیر زندگی هنریاش را رقم زد. به مناسبت بیستوپنجمین سال فعالیت هنری این خواننده، درباره وضعیت موسیقی کوردی، چالشهای پیشرو و آینده این هنر با وی گفتوگو کردهایم.
آغاز مسیر هنری با نام «زیرک»
احسان زیرک با مرور خاطرات نخستین روزهای فعالیت خود میگوید: ۲۵ سال پیش نخستین اثرم را در استودیوی متعلق به حاجی جعفر و با مدیریت کاک حسین سیدانی ضبط کردم. این اثر با استقبال گسترده مخاطبان روبهرو شد و بسیاری معتقد بودند صدایم شباهت زیادی به صدای جاودانه استاد حسن زیرک دارد.
وی ادامه میدهد: همین شباهت باعث شد دوستان و فعالان موسیقی لقب «زیرک» را برای من انتخاب کنند؛ نامی که امروز به عنوان هویت هنریام شناخته میشود و همواره آن را افتخاری بزرگ میدانم، زیرا یادآور یکی از ماندگارترین اسطورههای موسیقی کُردی است.
این خواننده کورد تأکید میکند که علاقه او به موسیقی از دوران نوجوانی آغاز شده و بخش بزرگی از این علاقه، تحت تأثیر آثار استاد حسن زیرک شکل گرفته است.
او میگوید: از همان سالهای نوجوانی ساعتها به آثار استاد حسن زیرک گوش میدادم و تلاش میکردم شیوه خواندن و ظرافتهای آوایی ایشان را بیاموزم. البته در کنار آن، شناخت کاملی از مقامها و نغمههای اصیل منطقه چمچمال پیدا کردم و از آثار هنرمندان بزرگی همچون صلاح داوود و استاد حسینعلی نیز بهره گرفتم.
به گفته وی، شناخت مقامهای موسیقی محلی یکی از مهمترین عوامل حفظ اصالت موسیقی کوردی است؛ زیرا هر منطقه از کردستان دارای نغمهها و سبکهای ویژه خود است که باید ثبت، حفظ و به نسلهای آینده منتقل شوند.
بازخوانی آثار ماندگار با نگاهی نو
احسان زیرک تاکنون چندین آلبوم و اثر موسیقایی منتشر کرده که از جمله آنها میتوان به آلبوم «شەنگ بیری» اشاره کرد.
وی میگوید: در این مجموعه، تعدادی از آثار ماندگار استاد حسینعلی را با تنظیم و شیوهای جدید بازخوانی کردم. هدفم این بود که نسل جوان نیز بتواند با این آثار ارزشمند ارتباط برقرار کند، بدون آنکه اصالت و هویت آنها خدشهدار شود.
او معتقد است بازآفرینی آثار فاخر، اگر با شناخت علمی و احترام به اصل اثر انجام شود، میتواند به ماندگاری موسیقی اصیل کمک کند.
این هنرمند یکی از مهمترین مشکلات امروز موسیقی کُوردی را ضعف در معرفی و انتشار آثار فاخر میداند.
او میگوید: متأسفانه طی سالهای اخیر برخی آثار ضعیف و کمکیفیت بیش از آثار ارزشمند دیده و شنیده شدهاند. رسانهها در این زمینه نقش تعیینکنندهای دارند و باید در انتخاب و انتشار آثار، استانداردهای هنری را رعایت کنند.
وی پیشنهاد میدهد کمیتهای تخصصی در رسانهها تشکیل شود تا آثار موسیقایی پیش از انتشار از نظر کیفیت هنری بررسی شوند و تنها آثار شاخص در اختیار مخاطبان قرار گیرند.
به اعتقاد او، معرفی آثار فاخر نه تنها موجب ارتقای سلیقه موسیقایی جامعه میشود، بلکه انگیزه هنرمندان را برای تولید آثار ارزشمند افزایش خواهد داد.
موسیقی کوردی؛ گنجینهای که هنوز ظرفیتهایش شناخته نشده است
احسان زیرک با وجود موفقیتهای موسیقی کُردی در عرصه جهانی معتقد است این هنر هنوز به جایگاه واقعی خود نرسیده است.
او میگوید: موسیقی کُردی از نظر غنا، تنوع مقامها، اشعار و پیشینه تاریخی ظرفیت بسیار بالایی دارد، اما هنوز آنگونه که شایسته است معرفی نشده است. آثار ارزشمندی تولید میشود، اما برای رسیدن به جایگاه واقعی باید سرمایهگذاری، پژوهش و حمایت بیشتری صورت گیرد.
وی تأکید میکند که حضور متخصصان، پژوهشگران و آهنگسازان حرفهای میتواند زمینه تولید آثار ماندگارتر را فراهم کند.
به باور این خواننده، ورود فناوریهای نوین و ابزارهای دیجیتال نه تنها تهدیدی برای موسیقی اصیل نیست، بلکه فرصتی ارزشمند برای معرفی آن به مخاطبان جهانی محسوب میشود.
او میگوید: امروز شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای موسیقی این امکان را فراهم کردهاند که یک اثر در کوتاهترین زمان به گوش میلیونها نفر برسد. اگر از این ظرفیت به درستی استفاده شود، موسیقی کُردی بیش از گذشته در سطح بینالمللی شناخته خواهد شد.
وی معتقد است آنچه باید حفظ شود، اصالت موسیقی است؛ نه شیوه انتشار آن.
احسان زیرک نقش مردم را در تداوم موسیقی کُردی بسیار مهم میداند و میگوید: بهترین حمایت از هنرمندان، خرید نسخههای اصلی آثار و احترام به حقوق معنوی آنان است.
به گفته وی، حمایت مخاطبان موجب میشود هنرمندان با انگیزه بیشتری به تولید آثار فاخر بپردازند و موسیقی اصیل کوردی مسیر رشد و توسعه خود را ادامه دهد.
او تأکید میکند که شناخت فرهنگ و هویت بومی، مهمترین سرمایه هر ملت است و موسیقی یکی از مهمترین ابزارهای حفظ این هویت به شمار میرود.
موسیقی را از دل مردم آموختم
این هنرمند درباره شیوه آموزش خود نیز میگوید: موسیقی را به صورت آکادمیک فرا نگرفتم، بلکه به شیوه سینهبهسینه و شنیداری آموختم.
وی ادامه میدهد: سالها در شهرها و روستاهای مختلف مناطق کردنشین سفر کردم، با استادان موسیقی دیدار داشتم، مقامها و نغمههای محلی را ثبت کردم و از تجربه بزرگان این هنر بهره بردم.
به گفته او، همین ارتباط مستقیم با مردم و موسیقی محلی باعث شده است سبک و شیوه خواندنش مورد توجه استادان این حوزه قرار گیرد.
احسان زیرک چمچمال را یکی از مهمترین خاستگاههای موسیقی محلی کُردی میداند و میگوید: این شهر از گذشته تاکنون هنرمندان بزرگی را به جامعه موسیقی معرفی کرده است. مردم چمچمال هنرپرور، فرهنگدوست و قدردان هنرمندان هستند و همین ویژگی موجب شده موسیقی در این منطقه جایگاه ویژهای داشته باشد.
به باور وی، ظرفیت فرهنگی این شهر میتواند بیش از گذشته در معرفی موسیقی کُردی نقشآفرین باشد.
احسان زیرک بخش دیگری از سخنان خود را به خاطرات تلخ انفال اختصاص میدهد و میگوید: من خود از بازماندگان انفال هستم و آن روزهای تلخ را با تمام وجود لمس کردهام. مردم چمچمال قربانی یکی از دردناکترین جنایتهای رژیم بعث بودند و امروز وظیفه هنرمندان است که صدای قربانیان را از طریق هنر به گوش جهانیان برسانند.
وی برگزاری جشنوارههای فرهنگی و هنری از جمله جشنواره فیلم ژینوساید در چمچمال را گامی مؤثر برای معرفی این جنایت تاریخی میداند و معتقد است هنر میتواند زبان گویای حقیقت باشد.
این خواننده در پایان با تأکید بر مسئولیت اجتماعی هنرمندان میگوید: هنرمند تنها وظیفه تولید موسیقی ندارد، بلکه باید در حفظ فرهنگ، زبان، هویت و تاریخ مردم خود نیز نقشآفرین باشد.
او میافزاید: موسیقی کوردی میراث ارزشمند نسلهای گذشته است و همه ما وظیفه داریم با تولید آثار فاخر، پژوهش، آموزش و حمایت از هنرمندان، این سرمایه فرهنگی را برای آیندگان حفظ کنیم؛ چرا که موسیقی اصیل کوردی، صدای تاریخ، فرهنگ و هویت مردمانی است که همواره با هنر، مقاومت و امید زندگی کردهاند.
