گۆڕان نیوز – حاشیهنشینی یکی از مهمترین و دیرپاترین چالشهای شهرنشینی در ایران به شمار میرود؛ پدیدهای که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی زیستمحیطی گستردهای برای شهرها و ساکنان آن به همراه دارد. زندگی در سکونتگاههای حاشیهای معمولاً با محدودیت در دسترسی به خدمات عمومی، کمبود امکانات رفاهی، ضعف زیرساختهای شهری و نبود امنیت پایدار همراه است؛ شرایطی که میتواند زمینهساز بروز و گسترش انواع آسیبهای اجتماعی شود.
یکی از مهمترین عوامل گسترش حاشیهنشینی، مهاجرت روستاییان به شهرها در جستوجوی فرصتهای بهتر زندگی، اشتغال و بهرهمندی از امکانات آموزشی و درمانی است. این روند در بسیاری از شهرهای کشور از جمله سنندج نیز مشاهده میشود. رشد جمعیت و افزایش تقاضا برای مسکن در سالهای اخیر سبب شده است که برخی روستاهای اطراف سنندج به دلیل نزدیکی به محدوده شهری، رشد سریعی را تجربه کنند و به سکونتگاههایی با جمعیت بالا تبدیل شوند.
در این میان، ناحیه منفصل شهری نایسر نمونهای بارز از این وضعیت است. این منطقه با جمعیتی بیش از ۱۳۰ هزار نفر، ظرفیت ایفای نقش یک شهر مستقل را دارد، اما همچنان با مشکلات متعدد زیرساختی و خدماتی روبهرو است. بخش قابل توجهی از ساکنان این مناطق را اقشار کمدرآمد و آسیبپذیر جامعه تشکیل میدهند که به دلیل ناتوانی در تأمین مسکن مناسب، ناچار به سکونت در مناطق حاشیهای شدهاند. بسیاری از واحدهای مسکونی این مناطق نیز به صورت غیررسمی و بدون رعایت کامل ضوابط فنی و استانداردهای مهندسی احداث شدهاند.
بر اساس قانون اساسی، تأمین نیازهای اساسی مردم از جمله مسکن، آموزش و بهداشت از وظایف دولت است. با این حال، کمبود برنامهریزی مؤثر و عدم پاسخگویی مناسب به نیازهای رو به افزایش شهروندان، موجب شده است که بخشی از جمعیت شهری به سمت سکونتگاههای غیررسمی سوق پیدا کنند. اکنون ضروری است که دولت و دستگاههای مسئول با نگاه ویژه به این مناطق، برای توسعه زیرساختهای شهری و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان برنامهریزی کنند.
امروزه مناطق حاشیهنشین سنندج با مشکلات متعددی از جمله کمبود مراکز آموزشی، فرهنگی، ورزشی، فضای سبز و امکانات تفریحی مواجه هستند. این کمبودها تأثیر مستقیمی بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی ساکنان داشته و زمینهساز بروز مشکلات مختلف شده است. برای مثال، بسیاری از شهروندان ساکن در نواحی منفصل شهری برای دسترسی به خدمات آموزشی یا سایر امکانات شهری ناچار به صرف هزینههای اضافی هستند؛ موضوعی که در شرایط اقتصادی دشوار و افزایش نرخ بیکاری، فشار مضاعفی بر خانوادهها وارد میکند.
در چنین شرایطی، برخی افراد برای تأمین هزینههای زندگی به مشاغل غیررسمی و ناپایدار روی میآورند که این مسئله میتواند به افزایش آسیبهای اجتماعی و ناهنجاریهای شهری منجر شود. از این رو، اجرای برنامههای راهبردی برای توسعه متوازن شهری و توزیع عادلانه خدمات عمومی در مناطق حاشیهنشین، ضرورتی انکارناپذیر است.
کاهش شکاف خدماتی میان مرکز شهر و مناطق حاشیهای، توسعه زیرساختهای آموزشی، فرهنگی و رفاهی و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار میتواند گامی مؤثر در کاهش آسیبهای اجتماعی و ارتقای امنیت و آسایش شهروندان باشد. بدون تردید، توجه جدی به مناطق حاشیهنشین سنندج نه تنها به بهبود کیفیت زندگی ساکنان این مناطق کمک میکند، بلکه زمینهساز توسعه پایدار و متوازن شهری در آینده خواهد بود.