گۆڕان نیوز – سنندج، مرکز استان کردستان، شهری با حدود ۵۰۰ هزار نفر جمعیت و یکی از مهمترین شهرهای غرب ایران است. در سالهای اخیر، شاهد رشد آگاهی عمومی نسبت به تغذیه سالم و محصولات سلامتمحور در این شهر بودهایم، اما این آگاهی به ایجاد فروشگاههای تخصصی سلامت یا هایپر هلس منجر نشده است. برخلاف کلانشهرهایی که در آنها فروشگاههای زنجیرهای سلامتمحور جایگاه خود را تثبیت کردهاند، سنندج همچنان در این زمینه خلأ جدی دارد. این فقدان، ریشه در ترکیبی از عوامل اقتصادی، ساختاری، فرهنگی، و قانونی دارد که در ادامه به تحلیل آنها میپردازیم.
اقتصاد سنندج، مانند بسیاری از شهرهای غرب کشور، با مشکلات ساختاری متعددی روبهروست. نرخ بیکاری در استان کردستان هرچند در سالهای اخیر روند کاهشی داشته و از ۱۰.۷ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۸.۷ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است، اما همچنان بالاتر از میانگین کشوری (۷.۵ درصد) قرار دارد. نرخ بیکاری جوانان تحصیلکرده ۱۵ تا ۲۴ سال در شهرستان سنندج ۴۶.۹ درصد گزارش شده است، که نشاندهنده عدم جذب نیروی کار ماهر و کاهش درآمد خانوارهاست.
مشکل اصلی واحدهای صنفی سنندج، کمبود شدید سرمایه در گردش است. این وضعیت برای فروشگاههای تخصصی سلامت که نیازمند تنوع بالای محصولات و تأمین مستمر کالاهای خاص هستند، یک مانع جدی محسوب میشود. هشدار نایب رئیس اتاق اصناف کردستان درباره اینکه «۹۵ درصد واحدهای صنفی استان در شرایط ورشکستگی قرار دارند»، نشان میدهد که فضای کسبوکار در سنندج برای سرمایهگذاریهای جدید، بهویژه در حوزههای نوظهور مانند فروشگاههای سلامت، چندان مساعد نیست.
فروشگاههای تخصصی سلامت و هایپر هلس ها برای فعالیت موفق، نیازمند زنجیره تأمین کارآمد و دسترسی به محصولات متنوع هستند. در سنندج، این زیرساختها به اندازه کافی توسعه نیافتهاند. اگرچه یک انبار استراتژیک دارو و تجهیزات پزشکی در سنندج راهاندازی شده است، اما این انبار بیشتر بر دارو و تجهیزات پزشکی متمرکز است و محصولات سلامتمحور و ارگانیک را پوشش نمیدهد.
از سوی دیگر، فروشگاههای زنجیرهای موجود در سنندج مانند رفاه، افق کوروش، و هایپرمی بیشتر بر کالاهای اساسی و روزمره متمرکز هستند و بخش سلامتمحور آنها بسیار محدود است. این فروشگاهها به دلیل حجم بالای خرید و قراردادهای متمرکز با تأمینکنندگان، امکان عرضه محصولات سلامتمحور با قیمت رقابتی را ندارند و بیشتر به سمت محصولات پرفروش و عمومی حرکت میکنند. در نتیجه، فضای خالی بازار برای یک فروشگاه تخصصی سلامت که بتواند محصولات متنوع و باکیفیت را عرضه کند، پر نشده است.
قوانین سختگیرانه حاکم بر توزیع محصولات سلامتمحور در ایران، یکی از موانع اصلی برای شکلگیری فروشگاههای تخصصی در سنندج است. بر اساس قوانین جاری، عرضه هرگونه مکمل و محصول سلامتمحور خارج از داروخانهها ممنوع است و تخلف محسوب میشود. این قانون، عملاً مسیر را برای فعالیت فروشگاههای مستقل سلامت مسدود میکند. در سنندج، تعداد داروخانههای موجود (حدود ۶۵ داروخانه)، بهخودیخود پاسخگوی تقاضای رو به رشد محصولات سلامتمحور نیست، اما به دلیل قوانین موجود، امکان ورود بخش خصوصی به این حوزه محدود شده است.
علاوه بر این، ممنوعیت فروش آنلاین دارو و مکمل نیز ضربه دیگری به این حوزه وارد میکند. سازمان غذا و دارو اعلام کرده است که عرضه هرگونه محصول سلامتمحور از طریق پلتفرمهای اینترنتی عمومی ممنوع است. در شهری مانند سنندج که بازار فیزیکی محدودی دارد، فروش آنلاین میتوانست بهعنوان یک کانال مکمل برای فروشگاههای سلامت عمل کند، اما این مسیر نیز بسته است.
فرهنگ مصرف در سنندج نیز عاملی است که شکلگیری تقاضای پایدار برای فروشگاههای تخصصی سلامت را با چالش روبهرو میکند. مطالعات جامعهشناختی نشان میدهد که در سنندج، «انتظارات اجتماعی و هنجاری» و «چالشهای مالی و فرهنگی» بهعنوان زمینههای تسهیلگر مصرف سلامت عمل میکنند. این بدان معناست که اگرچه بخشی از جامعه سنندج به سمت مصرف کالاهای سلامتمحور گرایش دارد، اما این گرایش بیشتر تحت تأثیر فشارهای اجتماعی و مالی است تا یک انتخاب آگاهانه و پایدار.
از سوی دیگر، برنامههای ارتقای سواد سلامت در سنندج بیشتر بر پیشگیری و غربالگری متمرکز هستند تا ترویج مصرف محصولات سلامتمحور. طرح «سلامت، آگاهی، پیشگیری» که در سنندج اجرا شده، عمدتاً بر آگاهیبخشی عمومی در زمینه بیماریها و پیشگیری متمرکز است. در نتیجه، تقاضای مؤثر برای محصولات سلامتمحور که بتواند از یک فروشگاه تخصصی حمایت کند، به اندازه کافی شکل نگرفته است.
سنندج، بهرغم پتانسیل فرهنگی و اجتماعی خود، با موانع متعددی در مسیر ایجاد فروشگاههای تخصصی سلامت و هایپر هلس روبهروست. اقتصاد شکننده و کمبود سرمایه در گردش، نبود زیرساختهای توزیع مناسب، موانع قانونی سختگیرانه، و فرهنگی که هنوز سلامت را به اولویت اصلی خرید تبدیل نکرده است، همگی دستبهدست هم دادهاند تا این شهر از داشتن چنین فروشگاههایی محروم بماند. بدون اصلاح این ساختارها—از تسهیل قوانین توزیع محصولات سلامتمحور گرفته تا تقویت سرمایه در گردش واحدهای صنفی و ترویج فرهنگ خرید سلامتمحور—سنندج احتمالاً همچنان در انتظار نخستین هایپر هلس خود باقی خواهد ماند.


