روستای شایێنی یا شاهینی؛ یکی از روستاهای مطرح در شهرستان کامیاران است اهالی این روستای قدیمی به دلیل فعالیت در صنف قنادان و شیرینی طعم شیرین را به ایران بخشیدند.
در ۲۰ کیلومتری شمال غربی شهرستان کامیاران استان کردستان روستا شهری قرار دارد به نام «شایێنی ». این مکان با ویژگیهای خاص و منحصر به فرد، مامن و معدن انسانهای بهشتی است که هنوز به خوبی معرفی نشده و این دیار وقوم و قبیله سالیان سال است در سکوتی سهمگین فرو رفته و از نجابت از داشتههایش سخنی و تمجیدی به میان نیامده است. در این مجال و در یادداشت پیش روی برآنم که روایتی از ظرفیتها و توانمدیهای این روستا و اهالی با نجابت آن به رشته تحریر درآورم.
پیشتر به واسطه دوستی و رفاقت با ماموستا امجد حیدری از اهالی شایینی آشنایی مختصری یافته بودم. سرانجام حضرت حق مدد فرمود توفیق رفیق گردید واین فکرت از حوزه خیال و آرزو فراتر رفت و بر قامت این خیال و خواسته رخت عمل و فعلیت پوشیده شد برازنده باد این خلعت بر بلندای قامت شما.
امسال پاییز (۱۴۰۴)به همراه شرف حضور دو روزه در روستای شایێنی وادی خیر و برکت و نعمت نصیبم شد که لازم دانستم درحد توان وقلم نحیفم آن را در چند حوزه به سایر هموطنان معرفی نمایم؛ امید که این نمونه شرف، شعور، نعمت و برکت الگویی مناسب برای سایرین باشد.
وضعیت اقلیمی و جغرافیایی:
روستای شاهینی یا به تعبیر شایستهتر شایێنی که خصوصیات یک شهر را دارد در کردستان و شهرستان کامیاران با فاصله ۲۰کیلومتری در شمالغرب قرار دارد .
از شایێنی به هر سو که بنگری کوههای زیبای زاگرس را مشاهده مینمایی که نزدیکترین آنها «بالاجو »و«لیژه گهوره » در فاصله مقداری دورتر وسمت حنوب رشته کوههای شاهوی سرافراز قرار گرفته است.
رودی که از وسط آبادی می گذرد به همراه چندین چشمه، چاه و سراب زمینهای کشاورزی شایێنی و اطراف را سیراب میکنند.
جمعیت فعلی این روستا در حدود سه هزار نفر است اما پاسخگو نبودن زیرساختها در روستا برای اهالی آن، سبب شده بسیاری از جمعیت به شهرها و کلانشهرها و حتی خارج از کشور مهاجرت کنند.
این روستا دارای بافت معماری منحصر به فرد با خانههای قدیمی و بافت جدید است که به صورت پلکانی در دو سوی رودخانه وبا تناسب و قرینهای خاص بنا نهادهاند که حکایت از همکاری، همیاری و هماهنگی دیرینه اهالی این روستای قدیمی دارد. در چند دهه گذشته نیز برای رشد و توسعه آن اقداماتی انجام شده که میتوان به آسفالت و محوطه سازی بهسازی معابر عمومی روستا اشاره کرد که بازهم جای کار بسیاری دارد.
خصوصیات انسانی و اقتصادی:
مردم روستای شایێنی کورد زبان وبا لهجه لیلاخی (سورانی اردلانی)صحبت می کنند. مردمان این دیار به حفظ زبان و فرهنگ بسیار اهمیت میدهند.
اهالی این روستا دارای فرهنگ و آداب سنن خاص به خود است وهنوز هم اهالی آن در استفاده از پوشش محلی و آداب سنن منطقه زبان زد خاص وعاماند حتی افرادی که نیز از این روستا مهاجرت کردند فرهنگ و اصالت خویش را حفظ کردند.
آنها مسلمان و پیرو مذهب شافعی هستند که با اقلیت کلیمی ساکن در روستا با تسامح وتساهل و مدارا زندگی کرده اند.
به نوشته کاک فرید منتظری:
اهالی شایێنی از ۱۸طایفه لیلاخی، هورامی، گروسی و…تشکیل شدهاند .گویند اولین طایفه ساکن ثبت شده فرامرزیها میباشند شاید همین نیکنامان زمینه همزیستی مسالمتآمیز توام با مشارکت و تعاون و همیاری را فراهم نمودهاند که با وجود تنوع و تکثر همه در صلح و آشتی و آرامش باهم زندگی می کنند.
باهم بودن وتشریک مساعی وباهم ماندن و برای هم بودن را به معنای واقعی کلمه در شایینی می توان دید. روش و سیره و منش و رفتار دمکراتیک این قوم کم نظیر و بی مانند است. جمعی از اهالی روستا در دهه ۳۰شمسی به دلیل مشکلات بیکاری و اقتصادی به یکی از شهرهای جنوبی کشور مهاجرت میکنند و در صنف قنادها مشغول به کار میشوند و پس از سالها تلاش مهارت و تجربه لازم را در تولید شیرینی را کسب و به همولایتیها خود نیز آموزش میدهند. پس از دهه ۴۰به بعد کم کم استاد قناد میشوند و امروز آنها در سطح کشور در صنف قنادها و شیرینی سخن برای گفتن دارند و از آنها به نیکی یاد میکنند.
اکنون باید نوشت که این مردمان شایینی در صنایع ساختمانی وخدمات تولیدات دیگر هم ید والایی دارند و هرگز از کسب علم و دانش جا نمانده وکوتاهی نکردهاند.
با ارزشترین کار برای آدمی کمک به همنوع و ایجاد اشتغال است خصوصاً در این روزگار و مناطق کم برخوردار تامین درآمد و سرانه خانواده هنری است بس بزرگ وامری سترگ و این شاه بیت نوشته ماست که درحد پرستش نیکو صفتان شایینی رامیستایم و از بودنشان بر خود میبالیم که دهها هزار شغل را در چندین استان و خیلی شهرها ایجاد کردهاند و جماعت کثیری رابی نیاز گردانیدهاند که با یک حساب سرانگشتی وآماری که از مصاحبه با ۲۵نفر کارآفرین و صاحبان مشاغل شایینی بدست آوردهام درخور و قابل تقدیر وتوجه است. یعنی با کمترین اعتبارات و تسهیلات دولتی هر نفر از این افراد حدود ۱۵نفر به کار گماردهاند.
ویژگیهای اجتماعی شواهد تاریخی:
اهالی روستا در روابط و ارتباطات اجتماعی شهره خاص و عام هستند و در تمامی مراسمات و برنامههای فرهنگی و اجتماعی مشارکت میکنند.
امروز در جامعه ایرانی روابط و ارتباطات با چالش مواجه شده است بسیاری به دلیل شرایط اجتماعی و اقتصادی و شغلی بهدنبال گوشه گیری و عزلت هستند و با افتخار می گویند که شناختی از همسایههایم را ندارم وهر روز بر فاصلهها میفزایند ،نیک نهادان شایینی پرقدرت و باهمت درپی همگرایی، باهم بودن وتشریک مساعیاند.
برای همکاری، دورهمیهای صمیمانه و خالصانه لحظه شماری می کنند و زمان ومکان را جوری دگر تعبیر می کنند. به مناسبتها و ایام خاص برای سپری کردن تعطیلات از صدها کیلومتر دورتر با رغبت و عشق به زادگاه خود بر میگردند و در منازل، باغات، ویلا ها، کهوێل (شایینی ها خانه باغ را«کهوێل »می گویند)دور هم گرد میآیند وشادی وغم را با هم تقسیم می کنند. به تبادل نظر و تجربه می پردازند ،مسایل روز را واکاوی می کنند، به انتقاد سازنده ازهم میپردازند، موسیقی اصیل اجرا می کنند و شادمانه دست در دست هم ههلپهرکی اجرا میکنند و درس اتحاد واصالت را مرور می کنند.
هنگامی که در جمع قرار می گیرید باوجود تنوع سلیقه، ید واحدی می بینی که به شدت تعاون و مشارکت دارند و برای انجام امور و پذیرای گوی سبقت را از هم می ربایند خصوصاً اگر مهمانی غریبه درمیان باشد، با هر آنچه در توان دارند شادمانه و با روی خوش درتکاپوی اجرای ضیافت کم نظیروخالصانه هستند.
ما که مهمان کاک ایوب قبادی بودیم و کارفرمایی بود با بیش از صد نفر کارگر فردی کارآفرین که توانسته برای دهها خانوار اشتغالزایی کند. به رسم مهمانوازی مراسمی را به حضور شخصیتهای فرهنگی و هنری روستا برگزار کردند و در این مراسم
شاعر لایق وادیب خوش آتیه «کاوه منتظری» اشعار بدیع خود راقرائت کرد. و سپس مستمع کلام گهربار ماموستا امجد حیدری شاعر دلسوز سنهای بودیم که باقدرت و پر انرژی میخواند وگویی یک تنه می خواست حرف تمام ملتش را بزند.
اجرای عالمانه وسراسر عشق و علاقه موسیقی اصیل کردی توسط دو هنرمند لایق دو معلم عزیز کاک ماکوان وکاک علی فیضی مراسم را به وجد آوردند.
سپس «عبدالله حواری نسب» جمع را به زیور ادب و ادبیات آراست و پیرامون تاریخ ادبیات کُردی مطالبی را برای حاضریان ارائه کرد.
در ادامه این مراسم صابر کیخسروی خواننده خوش قریحه اجرای برنامه داشت که با هنرنمایی خود حاضرین را به وجد آورد وی یکی از چهرههای مطرح هنری است که سالها در عرصه موسیقی مشغول فعالیت است.
این همه دلیل بر وجود مردمانی با فرهنگ اصیل می باشد که مدام در پی آموختن و همکاری و همیاری و همدلی هستند که درنتیجه این فرایند کمترین مقدار جرم و جنایت وجدل ونزاع در شایینی وجود دارد که اگر به ندرت مشکلی هم پیش آید با مراجعه به دو نفر از روحانیون مقبول و متقی ومرجع در روستا آن را حل و فصل می کنند.
مردمانی با فرهنگ و تاریخ کهن رفتار و گفتار و کردار نیک وپاک دارند و اخلاقشان تابلویی گویا از ریشه پاک واصالت ماندگار آنان است.
شایێنی در محور تاریخی پالنگان، تنگیور و در دامن ناحیه تاریخی است که وجود قبرستانهای بسیار قدیمی نشان از سکونت دورانهای کهن دارد
دو مقبره قدیمی «پیربابا»«چهرمووسوار »گواهی برقدمت این قریه وباور مندانی به آیین باستانی یارسان در سنوات گذشته دارد.
حراست و حفاظت از نمادهای فرهنگی کُردی در شایێنی قابل تقدیر وتوجه است که هنوز به خوبی گورانی و ههلپهرکی و مراسمهای اصیل را برپای میدارند گویند اولین منطقهای که کامیاران که مراسم جشن نوروز را به سبک وسیاق کنونی (با حضور همه مردم و اجرای موسیقی) اجرا کردن شایینی بوده است و احیاگر مراسم نوروزی بزرگ وبی نظیر بوده اند.
مسجد ۱۲۰ساله ونغمهها و نواهای مذهبی و عرفانی بدور از تحریف و پیشگیری از ورود نحلههای افراطی و رادیکال مذهبی از نشانههای مردمی است متمدن با تاریخی روشن.
تاریخ معاصر گواه است که در سال ۱۳۳۲ و دوران بی خبری و واهمه ،این دلیر مردان آزاده و آزادمنش شایینی بودند که با سرکردگی شادروان ملا محمد خالدی در شرایط خفقان وبی دادی حکومت پالانی ،مردآسا به قیام برعلیه ظلم وجور مالکین وخوانین مستکبر منطقه که نماد و نماینده حاکم پادشاهی بودند پرداختند وبه سوی کرماشان دریک حرکت تاریخی عزیمت کردند که درنزدیکی کرماشان با کمین ایادی پالانی برخورد کردند باشهادت وجراحت و بازداشت چندنفر از این آزادیخواهان سرکوب شد اما نام این دلیر مردان تا ابد برتارک تاریخ تابان است.
